سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
80
المباحث الفقهية في شرح الروضة البهية (راهنماى فارسى شرح لمعه) (فارس)
مبلغ را بناحق از عبد استيفاء كرده و پس از اسقاط اين مقدار باقى ماندهاش را كه دويست دينار ديگر است بايد بولىّ مقتول بدهد . و امّا در صورت دوّم يعنى فرضى كه قيمت عبد يا با جنايتش مساوى بوده و يا از آن كمتر است مثلا ارزش آن يا پانصد دينار بوده و يا سيصد دينار بر حرّى كه باقيمانده و ولىّ مقتول وى را نكشته لازم است نصف ديه را كه پانصد دينار بده و آن مقدار جنايتى است كه بتوسّط حرّ واقع شده به ولىّ مقتول بپردازد و مولاى عبد چيزى طلبكار نبوده كما اينكه برذمّهاى نيز چيزى نمىباشد . سپس مرحوم شارح مىفرماين : آنچه در تفصيل اين مسئله آورديم رأى مطابق با تحقيق بوده كه از نظر ما نيز اقوى و محكم است و در مقابل آن اقوال ديگرى وجود داشته كه جملگى ضعيف و غير قابل اعتماد مىباشند . قوله : لو اشترك حرّ و عبد فى قتله : يعنى فى قتل الحرّ . قوله : فلهاى لوليّه قتلهما معا : ضمير در [ لوليّه ] به حرّ و در [ قتلهما ] به عبد و حرّ راجعست . قوله : و يردّ عليه الحرّ نصف ديته : ضمير فاعلى در [ يردّ ] بولّى مقتول و در [ نصف ديته ] به حرّ برمىگردد . قوله : لانّها الفاضل عن جنايته : ضمر در [ لانّها ] به نصف الدّيه و در [ جنايته ] به حرّ عود مىكند . قوله : ما فضل من قيمته عن نصف الدّية : ضمير در [ قيمته ] به عبد راجعست . قوله : ان كان له فضل : ضمير در [ له ] به عبد راجعست .